Karar rehberi · Şirketler için

Yapay zeka eğitim ihtiyaç analizi nasıl yapılır? Anket soruları ve hazır form

İlkem Kayıcan Dipçin · Son kontrol 5 Kasım 2026

Yapay zeka eğitimini planlamadan önce iki şeyi bilmek gerekir: şirket yapay zekadan ne bekliyor ve çalışanlar bugün ne yapıyor. İhtiyaç analizi bu ikisini yan yana koyar. Bu rehberdeki sorular “eğitim ister misiniz?” diye sormuyor; çalışanın bugün ne yaptığını ve nerede zorlandığını soruyor.

Kısa cevap

Analizi üç düzeyde yapın: kurum (yapay zekadan hangi iş sonucu bekleniyor), görev (hangi ekipte hangi işler tekrar ediyor) ve kişi (çalışanlar bugün ne yapıyor, nerede zorlanıyor). Çalışan anketini anonim tutun, kişiye kendini puanlatmak yerine yaptığı işi sorun ve her ihtiyacı 30. ve 90. günde ölçülecek bir hedefe bağlayın. Aşağıdaki Word formu bu üç bölümü ve plan tablosunu hazır veriyor.

Neden “eğitim ister misiniz?” diye sorulmamalı?

Böyle bir soru ilgiyi ölçer, ihtiyacı değil: hangi ekibe, hangi iş için, hangi araçla eğitim gerektiğini söylemez. İngiltere'deki insan kaynakları meslek kuruluşu CIPD de ihtiyacı bir performans açığına bağlamayı ve hemen “bir kurs” cevabına gitmemeyi öneriyor; ABD'nin kamu personel kurumu OPM'ye göre eğitim neredeyse hiçbir zaman tek çözüm değil.

Kişinin kendine verdiği “yapay zeka bilgim 5 üzerinden 3” puanı da güvenilir değil. Bilgi okuryazarlığı üzerine 53 çalışmayı tarayan bir derleme, çalışmaların çoğunda becerisi düşük olanların kendini olduğundan yüksek değerlendirdiğini buldu. 2026'da yayımlanan bir deneyde yapay zekayla çalışan katılımcılar 20 soruluk bir mantık testinde puanlarını gerçekte olduğundan yaklaşık 4 puan yüksek tahmin etti; yapay zeka okuryazarlığı yüksek olanların tahminleri daha da isabetsizdi.

Bu yüzden anket davranışı sorar: son iki haftada aracı kaç kez kullandığını, en son ne için kullandığını ve sonucu kullanmadan önce neyi kontrol ettiğini. Eğitimin başarısı sonunda da davranışla ölçülür; Kirkpatrick modelinde bu üçüncü seviye, işte kritik davranışların görülüp görülmediği.

Üç düzey: kurum, görev, kişi

Eğitim ihtiyaç analizinin klasik yapısı McGehee ve Thayer'ın 1961 tarihli kitabına dayanıyor: kurum, görev ve kişi analizi. CIPD ve OPM bugün de benzer üç düzeyle çalışıyor; CIPD üçünün birlikte okunmasını öneriyor. Yapay zeka eğitimi için her düzeyin cevaplaması gereken soru farklı.

Düzey	Kiminle	Neyi öğrenirsiniz	Örnek soru
Kurum	Yönetim	Yapay zekadan hangi iş sonucu bekleniyor, hangi araçlar onaylı, hangi veriler yasak	Eğitimden 90 gün sonra ne görürseniz başarılı sayarsınız?
Görev	Ekip yöneticileri	Hangi ekipte hangi işler tekrar ediyor, yapay zeka nerede katkı verebilir, nerede hata pahalıya mal olur	Ekipte haftada en çok saat alan iş hangisi?
Kişi	Çalışanlar, anonim anketle	Çalışanlar bugün ne yapıyor, hangi hesapla, nerede zorlanıyor	Son iki haftada işiniz için yapay zekayı kaç kez kullandınız?

Çalışan anketinde ne sorulmalı?

Formdaki anket dört grup sorudan oluşuyor ve doldurması 10 ile 15 dakika sürüyor.

İş: rol ve haftanın en çok zaman alan üç işi. Eğitimin örnekleri buradan seçilir.
Bugünkü kullanım: son iki haftada kaç kez, hangi araçla, hangi hesapla, en son ne için ve sonucu kullanmadan önce neyi kontrol ettiği. Hesap sorusu, çalışanların kişisel hesaplarla çalışıp çalışmadığını da gösterir.
Bir örnek üzerinden: kişisel veri içeren bir müşteri e-postasıyla ne yapacağı, bir rakamın doğruluğunu nasıl anlayacağı. Bu sorular kuralların ve kontrol alışkanlığının ne kadar oturduğunu gösterir.
Engeller: neyin zorladığı (kural belirsizliği, araç yokluğu, sonuçlara güvensizlik, zaman) ve hangi işi için örnek görmek istediği.

Çalışanlar kişisel ChatGPT hesabıyla çalışıyorsa ne yapmalı? →

Analizi adım adım nasıl yürütürsünüz?

Formun 1. bölümünü yönetimle doldurun: beklenen iş sonuçları, onaylı araçlar, yasak veriler ve 90. günde görmek istediğiniz değişiklik.
Ekip yöneticileriyle görev tablosunu doldurun: her ekip için sık tekrarlanan işleri, haftada aldıkları saati ve verinin hassasiyetini yazın.
Anketi göndermeden önce amacını, hangi bilgileri topladığınızı ve sonuçları nasıl kullanacağınızı yazın. Kişisel veri işliyorsanız çalışanları 6698 sayılı Kanun'un 10. maddesine göre aydınlatın ve bu metni açık rıza metniyle birleştirmeyin.
Anketi anonim tutun ve beş kişiden küçük grupların sonuçlarını ayrı göstermeyin. Microsoft'un çalışan anketi aracı Viva Glint de varsayılan olarak beş kişinin altındaki grupları gizliyor; açık uçlu yorumlar için on cevap bekliyor.
Anketi iki hafta açık tutun ve bir hatırlatma gönderin.
Sonuçları ekiplere de gösterin. Cevap verenler sonucun bir işe yaradığını görürse 30. ve 90. gündeki ölçüme de katılır.

Kısa yol: Ekip Karnesi ile ekibiniz iki dakikalık testi isimsiz çözsün, nerede durduğunu görün →

Sonuçları eğitim planına aktarmak

Her ihtiyacı bir hedef davranışa çevirin: eğitimden sonra görmek istediğiniz şeyi yazın, konuyu değil. “Satış ekibi yapay zeka öğrensin” bir hedef değil; “her temsilci teklif taslağını onaylı araçla hazırlıyor ve rakamları kendisi kontrol ediyor” bir hedef. Kirkpatrick modeli planlamaya da buradan, beklenen sonuçtan başlamayı öneriyor. Ardından neyin, ne zaman ölçüleceğini yazın.

Anketten	Hedef davranış	30. gün	90. gün
Satış ekibi teklif hazırlarken yapay zeka kullanmıyor; kullananlar kişisel hesap kullanıyor	Her temsilci teklif taslağını onaylı araçla hazırlıyor, rakamları kendisi kontrol ediyor	Onaylı araçla hazırlanmış taslak var mı	Teklif başına süre (kişinin tahmini ve yöneticinin gözlemi), kişisel hesap kullanımı

Örnektir; gerçek bir şirketin verisi değildir.

Eğitimden sonraki 90 gün nasıl ölçülür? →

Türkiye'de şirketler nerede?

TÜİK'in 2 Ekim 2026'da yayımladığı verilere göre 10 ve daha fazla çalışanı olan şirketlerin %14'ü bir yapay zeka teknolojisi kullanıyor (2025'te %7,5). Oran şirket büyüdükçe artıyor: 250 ve üzeri çalışanı olanlarda %37,1.

Yapay zekayı kullanmayı düşünüp başlamayan şirketlerin gerekçeleri, ihtiyaç analizinin neden beceriyle birlikte kurallara da bakması gerektiğini gösteriyor: %72,3'ü uzmanlık eksikliğini, %66,4'ü yapay zekanın yol açabileceği bir zararda sorumluluğun kimde olacağına dair hukuki belirsizliği, %65,4'ü veri koruma ve gizlilik kaygısını sayıyor.

Formun tamamını Word dosyası olarak indirin

Yönetim ve ekip yöneticileri için iki bölüm, 13 soruluk anonim çalışan anketi (rollere göre dört isteğe bağlı ek soruyla) ve sonuçları eğitim planına aktarma tablosu; formun tamamı 24 soru. Düzenlenebilir; sizden yalnızca e-posta adresinizi istiyoruz.

Dikkat edilecekler

Anketi eğitimden en az üç hafta önce gönderin: iki hafta açık kalsın, sonuçları okuyup örnekleri seçmek için bir hafta kalsın. Eğitim günü gelen sonuç ancak bir sonraki programa yarar.
Aynı soruları eğitimden sonra yeniden sorun. Ön anket olmadan 90. gündeki cevabın neye göre değiştiğini göremezsiniz.
Sonuçları kişileri değerlendirmek için kullanmayın ve bunu anketin başında yazın. Aksi halde insanlar kullandıklarını değil, kullanmaları gerekeni yazar.
Ekip, rol ve kıdem sorularını birlikte sormayın: küçük bir birimde üçü bir araya gelince anonim anket bile kişiyi gösterebilir.

Sık sorulan sorular

Yapay zeka eğitim ihtiyaç analizi ne kadar sürer?

Yönetim ve ekip yöneticileriyle yapılan iki bölüm birkaç toplantıda biter. Çalışan anketini doldurmak 10 ile 15 dakika sürer; anketi iki hafta açık tutmak yeterlidir.

Anket anonim olmalı mı?

Evet. İnsanlar kişisel hesap kullandıklarını ya da bir kuralı bilmediklerini isimleri yazılıyken söylemez. Beş kişiden küçük grupların sonuçlarını ayrı göstermeyin ve sonuçların kişileri değerlendirmek için kullanılmayacağını baştan yazın.

AB Yapay Zeka Yasası çalışanların yapay zeka bilgisini ölçmemizi istiyor mu?

Hayır. Avrupa Komisyonu'nun soru-cevap sayfasına göre 4. madde çalışanların yapay zeka bilgisini ölçme yükümlülüğü getirmiyor ve sertifika gerekmiyor; şirket verdiği eğitimlerin ve diğer yönlendirme çalışmalarının kaydını kendi içinde tutabilir. Ölçüm şirketin kendi işine yarar: eğitimin neyi değiştirdiğini gösterir.

Ekip Karnesi ile bu form arasındaki fark ne?

Ekip Karnesi aynı yaklaşımın kısa ve çevrimiçi hâli: ekip bir link üzerinden sekiz soruluk, iki dakikalık testi anonim olarak çözer, en az beş kişi cevap verince ekibin nerede durduğunu gösteren karne hazırlanır. Word formu ise kendi anket aracınızda kullanmak, soruları değiştirmek ve kurum ile görev bölümlerini yönetimle doldurmak isteyenler için.

Analizden hangi eğitim çıkar?

Sonuç çoğu zaman tek bir eğitim değil, ekiplere göre bir sıra olur. Kuralları bilmeyen bir ekip için güvenli kullanım ve veri kuralları, aracı olup kullanmayan bir ekip için kendi işleri üzerinde uygulamalı atölye, yöneticiler için de ekipten ne bekleneceği ve nasıl ölçüleceği öne çıkar.

KVKK açısından nelere dikkat etmek gerekir?

Gerçekten anonim hâle getirilmiş veriler 6698 sayılı Kanun'un kapsamı dışında, ama küçük gruplarda ve ekip, rol, kıdem bir arada sorulduğunda anket kişiyi belirlenebilir kılabilir. Kişisel veri işliyorsanız çalışanları 10. maddeye göre aydınlatın ve aydınlatma metnini açık rızayla birleştirmeyin; KVKK Kurulu bunu birleştiren bir işverene 2020'de para cezası verdi. Bu bir hukuki görüş değildir.

Kaynaklar

Son kontrol: 5 Kasım 2026. TÜİK rakamları, kurumun 2 Ekim 2026 bülteninin Anadolu Ajansı'ndaki haberinden alındı; TÜİK'in veri portalındaki bülten bu kontrolde açılamadı. Bu sayfa hukuki görüş değildir.

Analizi birlikte yapalım

İlkem'in kurumsal eğitimleri bir ön anketle başlar; sonuçlar ekiplere göre eğitimin örneklerini ve sırasını belirler. Aynı sorular 30. ve 90. günde yeniden sorulur.

Kurumsal yapay zeka eğitimi

Haftalık bülten

Bu Şimdi Ne Demek?

Yapay zekadaki güncel gelişmeler gerçekte ne söylüyor, işiniz için ne anlama geliyor? Her hafta kaynaklara dayalı kısa bir Türkçe yorum, doğrudan e-postanıza.

Ücretsiz abone olun Son sayıyı okuyun

Kayıt Substack üzerinden yapılır.